تپیرا · شهر
پیاده‌روی، حلقه‌ی فراموش‌شده‌ی زندگی شهری
از تجربه‌ی روزمره‌ی قدم‌زدن تا نقش داده‌ها و هوش مصنوعی در شناخت و بهبود پیاده‌پذیری شهرها
میعاد صابری ·
نگاهی به پیاده‌روی، کیفیت زندگی و آینده‌ی خیابان‌های شهری
وقتی از حمل‌ونقل شهری صحبت می‌کنیم، معمولاً نخستین چیزی که به ذهنمان می‌رسد ترافیک است. خیابان‌های شلوغ، خودروهایی که پشت چراغ قرمز منتظرند و بزرگراه‌هایی که هر روز پررفت‌وآمدتر می‌شوند. در میان همه‌ی این بحث‌ها، گاهی ساده‌ترین و قدیمی‌ترین شیوه‌ی جابه‌جایی را فراموش می‌کنیم. پیاده‌روی.
پیاده‌روی بخش مهمی از تجربه‌ی زندگی در شهر است. وقتی پیاده حرکت می‌کنیم، شهر را با سرعتی متفاوت می‌بینیم. ویترین مغازه‌ها، درختان کنار خیابان، معماری ساختمان‌ها و حتی چهره‌ی آدم‌ها را بهتر درک می‌کنیم. خیابان به فضایی برای حضور، ارتباط و تجربه‌ی زندگی شهری تبدیل می‌شود.
چرا پیاده‌روی در بعضی شهرها لذت‌بخش‌تر است؟
تصور کنید قرار است مسیری یک کیلومتری را پیاده طی کنید. در یک خیابان، پیاده‌رو عریض و هموار است، درختان سایه ایجاد کرده‌اند، مغازه‌ها و کافه‌ها در طول مسیر قرار دارند و عبور از تقاطع‌ها آسان است. در خیابانی دیگر، پیاده‌رو باریک و ناهموار است، خودروها با سرعت از کنارتان عبور می‌کنند و برای گذشتن از یک تقاطع باید چند دقیقه منتظر بمانید.
فاصله در هر دو مسیر یکسان است، اما تجربه‌ی پیاده‌روی کاملاً متفاوت خواهد بود.
در برنامه‌ریزی شهری، برای توصیف این ویژگی‌ها از مفهوم «پیاده‌پذیری» استفاده می‌کنیم. پیاده‌پذیری به مجموعه‌ای از ویژگی‌های محیط شهری اشاره دارد که بر آسانی، ایمنی و جذابیت پیاده‌روی تأثیر می‌گذارند.
پژوهش ما درباره‌ی انتخاب مسیر پیاده‌روی در سیدنی نشان می‌دهد که عابران هنگام انتخاب مسیر، به ویژگی‌هایی مانند طول مسیر، شیب، تعداد پیچ‌ها و گذرگاه‌ها توجه می‌کنند. به بیان ساده، کوتاه‌ترین مسیر روی نقشه همیشه همان مسیری نیست که مردم ترجیح می‌دهند از آن عبور کنند.[۱]
این موضوع برای طراحی شهرها اهمیت زیادی دارد. گاهی یک مسیر مستقیم و راحت می‌تواند از چند صد متر پیاده‌روی اضافی جلوگیری کند. در مقابل، یک تقاطع نامناسب یا مسیر پرپیچ‌وخم ممکن است مردم را از پیاده‌روی منصرف کند.
شهر پانزده‌دقیقه‌ای و زندگی روزمره
در سال‌های اخیر، مفهوم «شهر پانزده‌دقیقه‌ای» توجه زیادی را به خود جلب کرده است. ایده‌ی اصلی آن است که ساکنان شهر بتوانند بخش بزرگی از نیازهای روزمره‌ی خود، مانند خرید، آموزش، تفریح و خدمات عمومی را با پیاده‌روی یا دوچرخه‌سواری کوتاه برطرف کنند.
تصور کنید بتوانید صبح فرزندتان را پیاده به مدرسه برسانید، در مسیر برگشت نان بخرید و عصر بدون نیاز به خودرو به پارک محله بروید. چنین تجربه‌ای علاوه بر کاهش وابستگی به خودرو، فرصت بیشتری برای فعالیت بدنی و ارتباط با محیط اطراف فراهم می‌کند.
رسیدن به این هدف نیازمند برنامه‌ریزی هماهنگ کاربری زمین و حمل‌ونقل است. محل قرارگیری مدرسه‌ها، فروشگاه‌ها، پارک‌ها و ایستگاه‌های حمل‌ونقل عمومی به‌اندازه‌ی کیفیت پیاده‌روها اهمیت دارد. هرچه مقصدهای روزمره در دسترس‌تر باشند، انتخاب پیاده‌روی هم آسان‌تر می‌شود.
آیا می‌دانیم مردم کجا پیاده‌روی می‌کنند؟
یکی از چالش‌های برنامه‌ریزی شهری، کمبود اطلاعات دقیق درباره‌ی پیاده‌روی است. در بسیاری از شهرها، اطلاعات نسبتاً خوبی درباره‌ی حجم ترافیک خودروها داریم، اما تعداد افرادی که از پیاده‌روهای مختلف عبور می‌کنند، کمتر اندازه‌گیری می‌شود.
در یکی از پژوهش‌های ما، از داده‌های تلفن همراه، اطلاعات جمعیتی و شهری و روش‌های یادگیری ماشین برای برآورد حجم پیاده‌روی و دوچرخه‌سواری در شبکه‌ی گسترده‌ای از مسیرهای ایالت نیوساوت‌ولز استرالیا استفاده کردیم.[۲]
چنین مدل‌هایی می‌توانند به برنامه‌ریزان کمک کنند تا مسیرهای پرتردد را شناسایی کنند، نیازهای زیرساختی را بهتر بشناسند و درباره‌ی سرمایه‌گذاری در شبکه‌ی پیاده‌روی تصمیم‌های آگاهانه‌تری بگیرند.
البته داده‌های دیجیتال هم محدودیت‌هایی دارند. برای مثال، اطلاعات ثبت‌شده توسط تلفن‌های همراه ممکن است همه‌ی گروه‌های جمعیتی را به یک اندازه پوشش ندهد. به همین دلیل، ترکیب منابع مختلف داده و بررسی دقت مدل‌ها اهمیت زیادی دارد.
هوش مصنوعی و نقشه‌هایی که هنوز کامل نیستند
شاید عجیب به نظر برسد، اما در بسیاری از شهرهای جهان هنوز نقشه‌ی دقیق و کاملی از پیاده‌روها وجود ندارد. نقشه‌های دیجیتال معمولاً شبکه‌ی خیابان‌ها را به‌خوبی نمایش می‌دهند، اما اطلاعات مربوط به پیاده‌روها، گذرگاه‌های عابر پیاده و ارتباط میان آن‌ها اغلب ناقص است.
در پژوهش دیگری، با استفاده از تصاویر هوایی و روش‌های هوش مصنوعی، به سراغ بازسازی شبکه‌های پیاده‌روی رفته‌ایم. در این روش، علاوه بر شناسایی پیاده‌روها در تصاویر، تلاش می‌شود ارتباط میان بخش‌های مختلف شبکه نیز بازسازی شود.[۳]
اهمیت این موضوع زمانی روشن می‌شود که بدانیم یک گسست کوچک در شبکه‌ی پیاده‌روی می‌تواند دسترسی یک محله را به‌شدت تحت تأثیر قرار دهد. نبود یک گذرگاه مناسب یا اتصال میان دو پیاده‌رو ممکن است عابران را مجبور کند مسیر طولانی‌تری طی کنند.
با شناخت بهتر این گسست‌ها، می‌توان مداخلات کوچک اما مؤثری طراحی کرد و کیفیت دسترسی پیاده را بهبود بخشید.
شهر خوب را با قدم‌زدن بشناسیم
در مهندسی حمل‌ونقل، شاخص‌هایی مانند زمان سفر، سرعت متوسط و میزان تأخیر جایگاه مهمی دارند. با این حال، کیفیت زندگی شهری ابعاد گسترده‌تری دارد. احساس امنیت، آسایش، دسترسی به خدمات و لذت حضور در فضای عمومی نیز بخشی از تجربه‌ی روزمره‌ی شهروندان است.
گاهی یک پیاده‌روی هموار، چند درخت سایه‌دار، یک گذرگاه ایمن یا اتصال کوتاه میان دو مسیر می‌تواند تأثیر قابل‌توجهی بر زندگی مردم داشته باشد.
شاید یکی از بهترین راه‌های شناخت کیفیت یک شهر همین باشد که از خودرو پیاده شویم و چند خیابان در آن قدم بزنیم. ببینیم چقدر راحت می‌توان حرکت کرد، چقدر احساس امنیت داریم و آیا محیط اطراف ما را به ادامه‌ی مسیر دعوت می‌کند.
شهری که قدم‌زدن در آن آسان و دلپذیر باشد، فرصت بیشتری برای زندگی، ارتباط و حضور مردم در فضای عمومی فراهم می‌کند.
Lilasathapornkit, T., Nourmohammadi, F., & Saberi, M. (2026). Understanding walking route choice preferences and pedestrian network flows: From individual trajectories to city-scale patterns using empirical data from Sydney. Transportation Research Part A, 208, 104985. "مشاهده‌ی مقاله" (
https://doi.org/10.1016/j.tra.2026.104985)
Saberi, M., & Lilasathapornkit, T. (2024). Scalability challenges of machine learning models for estimating walking and cycling volumes in large networks. npj Sustainable Mobility and Transport, 1, 8. "مشاهده‌ی مقاله" (
https://doi.org/10.1038/s44333-024-00009-1)